Ölçekli pafta çıktısı nasıl hazırlanır? Kâğıt, ölçek, ızgara, antet ve %100 yazdırma

Ekranda her şey yakınlaşır; kâğıtta ise ölçek ancak doğru kurulursa vardır.

Önce ölçek, sonra kâğıt

Ölçek, kâğıttaki 1 mm'nin arazide ne kadar olduğunu söyler: 1/1000'de 1 mm, 1 m'dir. Kâğıt boyu ise bu ölçekte ne kadar alanın sığacağını belirler. ISO 216 A serisinde A4 210 × 297 mm, A3 297 × 420 mm, A2 420 × 594 mm, A1 594 × 841 mm, A0 841 × 1189 mm'dir. A3 yatay bir kâğıt 1/1000'de, kenar boşluğu ve antet düşülmeden, en fazla yaklaşık 420 × 297 m gösterir; aynı alan 1/500'de A1 ister. Sıra önemlidir: önce işin gerektirdiği ölçeği seçin, sonra o ölçekte alana yetecek kâğıdı. Veriyi kâğıda sığdırmak için ölçeği küçültmek ayrıntıyı okunmaz hale getirir.

Kâğıt neyi gösterebilir: 0,2 mm kuralı

Çizgi kalınlığı ve göz, kâğıtta yaklaşık 0,2 mm'nin altındaki farkları ayırt edemez; Türkiye'deki Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği de çizimde nokta konum doğruluğunun 0,2 mm'den iyi olmasını ister. Bu, 1/1000'de yaklaşık 20 cm, 1/500'de 10 cm, 1/2000'de 40 cm demektir. Yani 5 cm hassasiyetle ölçülmüş bir şantiye ayrıntısı 1/1000 kâğıtta zaten seçilemez; o ayrıntı gerekiyorsa daha büyük ölçek seçilir. Altlık görüntüler için de aynı hesap geçerlidir: 30 cm pikselli bir uydu görüntüsü 1/1000'de kâğıtta 0,3 mm'lik karelere dönüşür ve bulanık görünür.

Izgara ve kenar bilgileri

Koordinat ızgarası, kâğıdın ölçeğini ve konumunu her karede doğrulamayı sağlar. Yönetmelik resmî paftalarda kareler ağını kâğıtta 100 mm aralıkla, kesişimleri 5 mm'lik artı işaretleriyle çizer; X değerleri sol, Y değerleri alt kenar boşluğuna yazılır. Bu aralık 1/1000'de 100 m, 1/500'de 50 m eder. Çalışma çıktılarında da aynı mantık işe yarar: ızgara çok sık olursa haritayı boğar, çok seyrek olursa koordinat okumak zorlaşır. Kenarda ızgaranın hangi koordinat sisteminde olduğu yazmalıdır; yönetmelik paftanın sol altına elipsoit, datum, başlangıç epoğu ve projeksiyon bilgisinin yazılmasını da ister.

Antet: çıktının kimliği

Bir çıktıyı ölçü belgesi yapan şey antettir. En azından şunlar yazmalıdır: işin ya da çalışma alanının adı, ölçek, kâğıt boyu, koordinat sistemi (datum ve dilim), ızgara aralığı, tarih, hazırlayan ve gerekiyorsa pafta numarası ile not. Kuzey oku grid kuzeyini mi coğrafi kuzeyi mi gösterdiğini belirtmelidir: TM diliminin kenarında ikisi arasındaki açı (meridyen yakınsaması) Türkiye enlemlerinde bir dereceye yaklaşır. Ölçek çubuğu, kâğıt büyütülse ya da küçültülse bile ölçmeyi mümkün kılar. Lejant renklerin ve sembollerin anlamını, durum planı ise paftanın daha geniş alanda nereye düştüğünü gösterir.

Yazı boyu ve okunurluk

Yazı boyları ekran pikseliyle değil, milimetreyle düşünülmelidir. Yönetmelik resmî paftalarda kenar koordinatlarını 2,5 mm, komşu pafta numaralarını 3 mm, pafta numarasını 7 mm yüksekliğinde yazar; bu değerler çalışma çıktıları için de iyi bir başlangıçtır. En sık görülen sorunlar etiketlerin üst üste binmesi, antedin altında kalması ve çerçeveden taşmasıdır. Çıktı almadan önce kâğıdın tamamını gerçek boyunda önizleyin; ekranda okunan yazı kâğıtta okunmayabilir.

%100 yazdırma ve resmî pafta farkı

Ölçekli bir PDF, yazdırma penceresinde "sayfaya sığdır" açıksa ölçeğini kaybeder: yazıcı kenar boşluklarına sığmak için çizimi birkaç yüzde küçültür. Yazdırırken ölçek %100 olmalı, sığdırma kapalı olmalıdır; sonra ölçek çubuğunu ve bir ızgara karesini cetvelle ölçün. PDF paylaşmak ve basmak, SVG ise vektör çizim programında düzenlemek için uygundur. Son bir ayrım: Türkiye'de resmî paftalar yönetmeliğe göre 70 × 90 cm boyutunda üretilir, kontrol mühendisince imzalanır ve idarece onaylanır. Bir yazılımdan alınan ölçekli çıktı ne kadar düzgün olursa olsun bir çalışma çıktısıdır; resmî paftanın yerine geçmez.

Sık sorulan sorular

İlgili: Pafta ve grid teslimi · Ölçüm raporu alma · Taranmış paftayı oturtmak · MapLab Survey