Stok yığını hacmi nasıl ölçülür? LiDAR, drone fotogrametrisi ve taban yüzeyi

Bir yığının hacmi, tepesinden çok altındaki görünmeyen yüzeye bağlıdır.

Hacim iki yüzeyin farkıdır

Bir stok yığınının hacmi, yığının üst yüzeyi ile altındaki taban yüzeyi arasında kalan hacimdir. Üst yüzey LiDAR, drone fotogrametrisi, yersel lazer tarama ya da sık GNSS ölçüsüyle elde edilir; taban ise görünmez ve tanımlanması gerekir. Hesap yöntemi (ızgara, üçgen ağı ya da kesit) ikinci plandadır; iki yüzey doğruysa yöntemler birbirine yakın sonuç verir. Bu yüzden her hacim raporunda üst yüzeyin tarihi ve ölçüm yöntemi kadar taban yüzeyinin nasıl tanımlandığı da yazmalıdır.

Taban yüzeyi nasıl tanımlanır?

Tabanı tanımlamanın birkaç yolu vardır. En iyisi, malzeme dökülmeden önce ölçülmüş taban yüzeyidir; beton saha ya da hazırlanmış platform buna örnektir. Bu yoksa yığının etek hattı boyunca ölçülen noktalardan bir yüzey kurulur: yatay bir düzlem, eteğe uydurulmuş eğik bir düzlem ya da etek noktalarından üçgenlenmiş bir yüzey. En alçak etek noktasından geçen yatay düzlem ise eğimli sahalarda hacmi sistemli olarak büyütür. Hangi yol seçilirse seçilsin, aynı yığının ardışık ölçümlerinde aynı taban tanımı kullanılmalıdır; aksi halde fark malzemeden değil tanımdan gelir.

Tabandaki 5 cm ne kadar eder?

Taban hatasının etkisi, yığının yüksekliğinden çok taban alanına bağlıdır. Yarıçapı 10 m, yüksekliği 6 m olan koni biçimli bir yığının hacmi π × 10² × 6 ÷ 3 ≈ 628 m³'tür; taban alanı yaklaşık 314 m²'dir. Taban 5 cm yanlış tanımlanırsa hacim 314 × 0,05 ≈ 15,7 m³, yani yaklaşık %2,5 değişir. Yığın alçak ve yayvansa aynı 5 cm'lik hata oransal olarak daha da büyür. Üst yüzeydeki rastgele hatalar geniş bir alanda birbirini kısmen dengeler; tabandaki sistematik hata ise doğrudan hacme eklenir.

LiDAR mı, fotogrametri mi?

Açık havadaki, dokulu ve iyi aydınlatılmış yığınlarda drone fotogrametrisi çoğu zaman yeterlidir; bir uçuşta birçok yığın ölçülür ve ortofoto da elde edilir. Zorlandığı yerler bellidir: kum ve çimento gibi tekdüze ince malzeme, ıslak ve parlayan yüzeyler, derin gölgeler ve kapalı depolar. LiDAR kendi ışığını taşıdığı için gölgeden ve dokudan daha az etkilenir; kapalı depolarda ve dom tipi ambarlarda yersel ya da mobil lazer tarama öne çıkar. Hangisi seçilirse seçilsin ölçü koordinata kontrol noktalarıyla bağlanır; GNSS'in çalışmadığı kapalı alanlarda bu bağlantı total station ile kurulur.

Yan yana yığınlar ve sınırlar

Bitişik yığınlarda iki malzemenin nerede ayrıldığı görüntüden tam olarak okunamaz. Ayrım çizgisini ve her yığının hesap sınırını ölçümden önce tanımlayın, her ölçümde aynı sınırları kullanın ve raporla birlikte saklayın. Yığının üstündeki iş makinelerini, konveyörleri ve araçları hesaptan çıkarın; ölçüm sırasında malzeme girişi ya da çıkışı varsa saatini not edin. Stok sayımı mali bir değer taşıdığında sınırın bir metre oynaması bile tartışma konusu olur.

Hacimden tonaja

Çoğu stok tonla yönetilir, ölçü ise metreküp verir. Tonaja geçmek için malzemenin yığındaki yoğunluğu gerekir ve bu değer malzemeye, neme ve sıkışmaya göre değişir. Örneğin yoğunluk 1,6 t/m³ alınırsa 628 m³ yaklaşık 1005 t eder; yoğunluktaki %5'lik hata tonaja da aynen %5 olarak geçer. Yoğunluğu tablolardan değil, o sahanın malzemesinden ölçerek belirleyin ve hangi değerin kullanıldığını rapora yazın. Ölçüm sıklığını envanter döngüsüne göre seçin ve her ölçümü aynı yöntem, aynı taban ve aynı sınırlarla yapın.

Sık sorulan sorular

İlgili: Kazı-dolgu hesabı · Fotogrametriyle ortofoto ve 3B model · Zemin sınıflandırma · MapLab Survey